Wat gebeurt er precies in je lichaam bij stress?
We maken een onderscheid tussen
-rust of ontspanning
-acute stress of spanning
-langdurige stress of toxische stress (overspanning)
Acute stress:
Stress of spanning is eigenlijk een gezond en natuurlijk iets, het geeft spierspanning, je bloeddruk verhoogt en je hartslag versnelt zodat je lichaam klaar is om in actie te schieten en dingen gedaan te krijgen. Je kan het vergelijken met een boog: je zet de pijl klaar, je trekt aan de koord en je boog wordt gespannen. En dan komt de ontlading en gaat de boog terug in de ‘ruststand’.
Of stel je de oertijd even voor: de groep oermensen wordt bedreigt door een sabeltandtijger! Angst, spanning, de alertheid stijgt! (voel je het al in je lijf?) Al je zintuigen gaan op scherp, je alarmknop gaat op AAN je spierspanning stijgt, je laadt je op… en samen met de groep overmeester je de tijger of je jaagt hem weg om weer veilig te zijn. OEF! Het gevaar is geweken en je lichaam en geest komen terug tot rust. Samen rond het kampvuur, ontspannen en plezier hebben…
Voor de lezer die interesse heeft de achterliggende wetenschap: Wat eigenlijk gebeurt is: je brein signaleert een stressor (de tijger), je amygdala slaat alarm. De hypothalamus stimuleert het sympathisch zenuwstelsel en je bijniermerg produceert adrenaline (herkenbaar hé?) en noradrenaline. Je immuunsysteem wordt geactiveerd (ingeval je verwond moest geraken). De adrenaline en noradrenaline brengen je lichaam in staat van paraatheid en komt in Fight, Flight or Freeze (or Fawn) reactie. Je begint soms zelfs te zweten om je lichaam te beschermen tegen oververhitting van de actie.
Langdurige of chronische stress:
In onze huidige maatschappij gaat het anders dan in de oertijd. We worden volcontinu blootgesteld aan ‘tijgers’ in de vorm van acute, fysieke gevaren (vb in het verkeer, gevaarlijk werk of extreme sporten) maar zeker ook door andere prikkels zoals tijdsdruk, werkdruk, een actief gezin, prikkels van TV, sociale media, druk om te presteren, erbij te horen, er goed uit te zien, rekeningen te kunnen betalen…
Allemaal kleine sabeltandtijgertjes waartussen amper tijd is voor rust en ontspanning.
Of om het met de boog te schetsen: het wordt pas lastig wanneer je boog vaak en kort na mekaar opgespannen wordt om een pijl te schieten. Je kan je voorstellen dat wanneer je boog niet voldoende en lang genoeg de tijd krijgt om terug in zijn oorspronkelijke vorm te komen, het materiaal begint te slijten en minder sterk wordt. Nog meer spanning en minder ontspanning? Op een gegeven moment knapt je draad want onze maatschappij is dan wel geëvolueerd, ons stresssysteem is niet verder geëvolueerd dan dat van een vis!
Net zoiets gebeurt eigenlijk ook in ons lichaam. We hebben gewone, gezonde spanning om te kunnen presteren en in actie te schieten. Overspanning komt wanner we te veel en te vaak onder spanning staan zonder voldoende recuperatie.
Wanneer de draad van je boog knapt geeft je lichaam helemaal op en spreken we van Burn Out.